W niedzielę 4. sierpnia odbył się mecz ligowy Atlantas Kłajpeda – Žalgiris Wilno. Goście wygrali 3-1, lecz wynik sportowy zszedł na dalszy plan. Dość duże kontrowersje wywołało to, że przyjezdni kibice wywiesili w swoim sektorze flagę z twarzą Jonasa Noreiki, znanego również pod pseudonimem „Generał Wicher”. Wizerunek Noreiki dopełniał napis „Z nadejściem wichru zobaczysz swoich i obcych”. Na czym polega cała kontrowersja postaci Noreiki?
„Generał Wicher”
Jonas Noreika (08.10.1910 – 26.02.1947) znany dziś także pod konspiracyjnym pseudonimem „Generał Wicher” był oficerem międzywojennej Litwy, członkiem antynazistowskiego i antyradzieckiego podziemia, uczestniczył w powstaniu w 1941 roku. Niektórzy uznają go za bohatera, inni obwiniają za wkład w Holokaust. „Tablica poświęcona Noreice (…) po odzyskaniu niepodległości zawisła na budynku jego ostatniego miejsca pracy – Biblioteki Akademii Nauk (historycznej Biblioteki Wróblewskich). A w sobotni poranek, 27 lipca została zdemontowana w atmosferze skandalu. Robotnicy komunalnego przedsiębiorstwa, działający z polecenia mera Wilna Remigijusa Šimašiusa, zdjęli tablicę około 4 rano, bez uprzedzenia pracowników biblioteki.” – pisze w tekście na łamach Nowej Europy Wschodniej Dominik Wilczewski, redaktor Przeglądu Bałtyckiego. Skąd całe zamieszanie o Noreikę?
Mer Wilna przeciwny Noreice
Aby poznać więcej szczegółów należy dalej wczytać się w tekst Dominika Wilczewskiego, który pisze: „Litewskie rachuby, że dzięki Niemcom możliwe będzie odzyskanie niepodległości, zderzyły się z twardą rzeczywistością. Mimo to wielu litewskich aktywistów podjęło pracę w kolaboracyjnej cywilnej administracji. Paradoks polega na tym, że niektórzy z nich równolegle konspirowali przeciwko Niemcom. Należał do nich także Jonas Noreika. Skończyło się to w dramatycznych okolicznościach w 1943 roku, gdy za sprawą konspiratorów na Litwie zbojkotowano formowanie Legionu SS. Niemcy odpowiedzieli represjami wobec inteligencji. Litewscy działacze, wśród nich Noreika, trafili do obozu Stutthof. Zanim to się stało, późniejszy „Generał Wicher” przyłożył rękę do prześladowań Żydów. Jego podpis jako naczelnika administracji w Szawlach znalazł się na zarządzeniach dotyczących izolacji Żydów w gettach i rekwirowania ich majątku. Dzisiejsi obrońcy Noreiki odpowiedzialność zrzucają na szefa niemieckiej administracji okupacyjnej Hansa Geweckego, którego zarządzenia musiał realizować Noreika. Twierdzą, że w wojennej rzeczywistości nie mógł im się sprzeciwić. Pojawiają się nawet informacje, że Noreika miał pomagać Żydom w getcie.” Nie przekonuje to jednak mera Wilna Remigijusa Šimašiusa, który uznał, że zarządzena wydanego przez Noreikę nie da usprawiedliwić się walką o wolną Litwę. Wraz z nim postanowiono pozbyć się z przestrzeni publicznej innego „kontrowersyjnego” bohatera, Kazysa Škirpy. Noreika stracił tablicę, zaś Škirpa nazwę ulicy swojego nazwiska. „Decyzje, dodajmy, długo oczekiwane przez środowiska żydowskie, zachodnich, ale i niektórych litewskich historyków czy intelektualistów. Dotąd krytykowali oni zaniechania obecnych i poprzednich władz Wilna w tej sprawie.” – pisze dalej Wilczewski. Wywołało to oczywiście krytyczne stanowisko ze strony litewskiej prawicy, swoją cegiełkę dołożyli także fani Žalgirisu.
Cichy protest?
Choć oficjalnie ugrupowanie kibiców Žalgirisu o nazwie „Pietų IV” nie skomentowało obecności flagi z wizerunkiem Noreiki na wyjeździe w Kłajpedzie, to ich działanie zostało uznane jako protest wobec usunięcia tabliczki z „Generałem Wichrem”. Sprzeciw wobec działań mera Wilna Šimašiusa jest pierwszą aktywnością polityczną „Pietų IV” od dłuższego czasu. Dotychczas przez ostatnie 10 lat fani zielono-białych trzymali się z daleka od polityki. Ostatnim razem gdy zaangażowali się w tego typu sprawę był rok 2014, kiedy wileńscy kibice wyrazili poparcie dla Ukraińców walczących z rosyjskim najazdem na wschodnie ziemie swojego kraju. Warto jednak podkreślić, że sprawa z usunięciem tablicy Noreiki wywołała ogromne dyskusje w społeczeństwie, dlatego najwidoczniej fani Žalgirisu postanowili pokazać także i swoje stanowisko.
źródła:
http://www.new.org.pl/6125-litewskie-batalie-o-pamiec
https://www.lrytas.lt/sportas/futbolas/2019/08/06/news/-zalgirio-sirgaliai-stojo-pries-r-simasiaus-sprendima-iskele-generolo-vetros-atvaizda-11373389/
fot. Pietų IV
