W poprzednim odcinku gościliśmy w litewskim mieście Simno. Dziś dalej pozostaniemy w kraju naszego północno-wschodniego sąsiada, lecz około 80 kilometrów dalej na zachód, tuż przy granicy Litwy z obwodem Kaliningradzkim. Własnie tam znajduje się miasto Kybartai liczące 4575 mieszkańców, a w nim działa klub piłkarski o nazwie Sveikata, najstarszy zresztą na Litwie.
Podobnie jak w poprzednio opisywanych miastach, na przestrzeni lat liczba mieszkańców Kibart (tak brzmi polska nazwa) spada. W 1989 roku mieszkało tam nieco ponad 7 tysięcy ludzi, dziś jest to ledwie 4,5 z hakiem. Tam też urodziła się polska etnograf Maria Znamierowska-Prüfferowa, a 10. lipca 1995 roku spadł największy grad w historii Litwy. Średnica lodowych kul wynosiła nawet 12 centymetrów!
Kibarty mogą pochwalić się także piłkarskim rekordem. Tamtejszy klub o nazwie Sveikata (z polskiego: „Zdrowie”) jest najstarszym na całej Litwie, założony został w 1919 roku. W tym obchodzi więc stulecie. Poniżej znajdziecie informacje o historii oraz bieżącej działalności, a całość wspierają informacje od zawodnika i członka zarządu klubu, Henrikasa Katiliusa, który zgodził się pomóc, i odpowiedział na kilka moich pytań.
Sveikatę założono 8. czerwca 1919 roku. Początki futbolu w mieście mają miejsce jeszcze rok wcześniej, gdy w 1918. niemiecka armia okupacyjna opuściła Litwę, w Kibartach założono klub o nazwie „Banga”, z polskiego „fala”. Sveikatę rok potem założył Niemiec, o którym wiemy że nosił nazwisko Freitach. W pobliżu linii kolejowej znalazł niedużą, nieutwardzoną łąkę, zdobył piłkę do gry, zwołał chętnych entuzjastów i rozpoczął proces „zarażania” ich pięknem futbolu. Swoją drużynę nazwał „Sveikata”, lecz jak przyznał mi Katilius nie jest jasne dlaczego zdecydował się na użycie akurat takiej nazwy. Jeżeli liczyliście zatem czemu klub nazywa się „zdrowie”, to muszę was rozczarować. Niestety nawet oni sami tego nie wiedzą.
W drużynie znajdowali się gracze reprezentujacy 4 narodowości: Litwini, Rosjanie, Niemcy i Żydzi. Znane jest nawet kilka nazwisk ludzi, którzy tworzyli historię Sveikaty: bracia Šisla, Kančius, Sičiovas, Kemerzūnas, Vilkaitis czy bramkarz Radzevičius. Ustalono także barwy klubu: niebiesko-czerwone. Obowiązują one do dziś. Drużyna rozpoczęła rywalizację z piłkarzami z Prus Wschodnich, Kłajpedy, czy z pobliskich Wyłkowyszk.
Z biegiem lat drużyna rosła w siłę, mimo że w tamtym okresie futbol nie był zbyt poważanym sportem na Litwie. Przez pierwszą dekadę nieocenionym wsparciem drużyny był niejaki A. Draugelaitis. Aby wspomóc klub sprzedał swoje ziemie, za pieniądze z nich zakupił autobus, zyski przeznaczał na działalność klubu. W latach 20. XX wieku zespół zaczeli zasilać pojedynczy piłkarze z Kowna, drużyna dalej rywalizowała z niezbyt licznymi rywalami z Prus Wschodnich, Kowna i Kłajpedy bez problemu ich ogrywając. W większych turniejach zajmowali 3-4 miejsca. Mimo to Sveikata nie wystartowała w pierwszych mistrzostwach Litwy w 1922 roku. W 1930 klub doczekał się boiska z prawdziwego zdarzenia, które użytkuje zresztą do dziś.
Podczas II wojny światowej klub utracił swoje boisko i z powrotem musiał grać na łące, tym razem należącej do doktora Schneidera. To były bardzo ciężkie czasy, normalny futbol do Kibart powrócił już w pierwszą niedzielę po zakończeniu wojny. Do zespołu dołączyli nowi zawodnicy.
Po wojnie zespół tymczasowo zmienił nazwę na Žalgiris, potem GSK. Następnie wrócił do swojej oryginalnej „Sveikaty”, zaś w 1961 roku wygrał turniej w Kownie.
W latach 60. i 70. XX wieku prawie wszyscy piłkarze zatrudnieni byli w miejscowej fabryce maszyn handlowych. Z kolei po odzyskaniu przez Litwę niepodległości zespół przeżywał trudny okres, jego trzon stanowili bardzo młodzi zawodnicy.
Z upływem czasu futbol w Kibartach miał się coraz lepiej po przeżyciu najcięższych okresów. Obecny rok jest wyjątkowy ponieważ klub jak wspomniałem obchodzi swoje 100-lecie.
Skoro poznaliśmy całą historię początków Sveikaty, warto pochylić się nieco nad obecną sytuacją. FK Sveikata występuje w II Lydze strefa południe, to trzeci poziom rozgrywek. Największe osiągnięcie to, jak wspomniał mój rozmówca Henrikas Katilius, 3. miejsce w mistrzostwach Litwy (wówczas pierwszy szczebel) wywalczone w 1930 roku. Ostatni raz na najwyższym poziomie rozgrywek Sveikata grała w 1990 roku zajmując 15. miejsce w lidze, i spadła niżej. Nigdy już nie zdołała powrócić na poziom obecnej A Lygi.
Swoje mecze klub rozgrywa na stadionie miejskim. Na obiekcie znajduje się trybuna dla około 360 ludzi. W trakcie meczów zjawia się przeważnie od 100 do 200 fanów. Zapytałem także o grupy młodzieżowe, Katilius wyjaśnił, że działa ich 6 podzielonych na kategorie wiekowe, łącznie w klubie trenuje około 100 dzieci. Całkiem nieźle jak na 4,5-tysięczne miasto. Swoją drużynę mają także seniorzy (tu: emeryci, weterani, piłkarze po zakończeniu kariery). Zgodnie z tym co pisał udzielający mi informacji członek zarządu klubu, sekcja seniorów działa już dość długo, nie był mi jednak w stanie podać konkretnej daty początku działalności drużyny. Co jednak ciekawe już nawet w czasach Związku Radzieckiego seniorzy Sveikaty rywalizowali w litewskich mistrzostwach dla weteranów.
Moją uwagę przykuła także inna sekcja Sveikaty o nazwie „Ireland Team”. Z wyjaśnieniami pospieszył mi Henrikas Katilius tłumacząc, że jest to klub piłkarski działający poza granicami Litwy. To zespół stworzony przez emigratnów oraz byłych graczy Sveikaty, którzy wyjechali z Kibart i żyją obecnie w Irlandii. Bardzo ciekawa inicjatywa.
W całej tej historii nie mogło zabraknąć też oczywiście polskich wątków. O te zapytałem Katiliusa, a dokładnie o to, czy zdarzyło im się grać przeciwko drużynom z Polski. Padła odpowiedź twierdząca, ale daty i wyniki były niestety niemożliwe do ustalenia. Na tym nie koniec, bo okazuje się, że przed 30 laty Sveikata miała bardzo dobre relacje z piłkarzami z polskiego Olecka (miejscowość w woj. warmińsko-mazurskim)! Obecnie dziecięce drużyny z Kibart jeżdżą do tego miasta na obozy piłkarskie.
Na sam koniec ciekawostka podana przez klub. W tym roku Sveikata dołączyła do „Klubu Pionierów” (org. Club of Pioneers). To organizacja założona w 2013 roku przez angielski Sheffield F.C., pierwszy i najstarszy klub piłkarski na świecie. Zresza ona obecnie 24 zespoły z całego świata. Jedynym wymogiem do dołączenia jest konieczność bycia najstarzym klubem w swoim kraju. Cała reszta jak np. status jest nieważna. 31. sierpnia 2019 w holenderskim Haarlem odbyła się 5. edycja Pioneers Cup, to turniej dla członków organizacji. W rozgrywkach swój zespół reprezentują fani, byli piłkarze i pracownicy klubu. Udział wzięła także Sveikata, która wygrała całe rozgrywki i przywiozła trofeum do Kibart.
Kawał historii, piękny jubileusz i ogromne tradycje. Sveikacie gratuluję z okazji stulecia, i życzę kolejnych stu lat! Z czasem być może na coraz wyższym poziomie ligowym. Szkoda, że to już 27. sezon klubu w II Lydze. Obecnie Sveikata zajmuje 8. miejsce w tabeli, ale na Litwie to najczęściej sytuacja finansowa, a nie miejsce w tabeli, decyduje o awansach i spadkach. Powodzenia!
Wszystkie fotografie i obrazki w tekście pochodzą ze strony fksveikata.lt i zostały użyte za zgodą klubu.
